De werkwijze van een eerstelijns psycholoog

Een eerstelijns psycholoog is een psycholoog die zich heeft gevestigd in de eerstelijns gezondheidszorg. De gezondheidszorg in Nederland is opgebouwd uit verschillende 'lijnen'. De eerste hulpverlener met wie iemand te maken krijgt als hulpvrager is een hulpverlener die werkzaam is in de eerste lijn. Voorbeelden hiervan zijn de huisarts en de eerstelijns psycholoog. Wanneer een cliënt verwezen wordt naar een meer gespecialiseerde hulpvorm gaat hij naar de hulpverlening in de tweede lijn. De eerstelijns psycholoog biedt dus de eerste zorg aan de hulpvrager in het geval van psychische problemen.

Problemen?

De werkwijze van de eerstelijns psycholoog is generalistisch, klachtgericht, kortdurend en laagdrempelig.

Generalistisch betekent dat de eerstelijns psycholoog een brede kennis heeft op het gebied van psychische problemen, vergelijkbaar met de huisarts die een brede kennis heeft op het gebied van lichamelijke problemen. De eerstelijns psycholoog is dus geen specialist, die bevindt zich in de tweede of derde lijn. Wanneer er sprake is van hele specifieke en/of ernstige psychische problemen wordt er vaak verwezen naar zo'n specialist. De meeste psychische klachten laten zich echter goed behandelen door de aanpak van een eerstelijns psycholoog.

Met klachtgericht wordt bedoeld dat de eerstelijns psycholoog in de eerste plaats ingaat op de klachten die een cliënt in het heden ondervindt.

Kortdurend spreekt voor zich: er wordt nadrukkelijk naar gestreefd de behandeling de beperken tot een tiental gesprekken. Wanneer de behandeling langer lijkt te gaan gaan duren omdat de klachten ernstiger zijn, wordt een cliënt doorgaans verwezen naar een andere instantie in de 'tweede lijn' (bijvoorbeeld RIAGG, psychotherapeut of poliklinische psychiatrie).

Verschil tussen een psychiater en een psycholoog Omdat we merken dat veel cliënten zich afvragen wat nu het verschil is tussen een psychiater en een psycholoog willen wij hier het volgende over zeggen. Het belangrijkste onderscheid tussen een psychiater en een psycholoog is dat een psychiater een medische achtergrond heeft dit in tegenstelling tot een psycholoog. Een psychiater kan dan ook zelfstandig medicijnen voorschrijven. Een psycholoog zal hierover altijd in contact moeten treden met de huisarts van de cliënt. De huisarts zal dan bepalen of en zo ja welke medicatie in verband met de problematiek het meest gewenst is.

Met laagdrempelig willen we zeggen dat een eerstelijns psycholoog makkelijk bereikbaar is er is altijd wel een praktijk in de buurt en dat er wordt gestreefd naar korte wachttijden.

Jan, toch maar relatietherapie?

De begeleiding kent verschillende fasen. De eerste is de diagnostische fase: in deze fase wordt uw probleem aan de hand van de informatie die u geeft (soms ook aangevuld met informatie van uw hulpverleners) verhelderd en de hulpvraag geformuleerd. Op basis van deze fase - die niet langer duurt dan twee of drie gesprekken - wordt een beoordeling gemaakt over de aard van begeleiding ofwel wat er nodig is om uw probleem op te lossen of te doen verminderen. Er wordt een keuze gemaakt voor de duur, de setting en de werkwijze. In geval van verwijzing schetst de eerstelijns psycholoog u de verschillende mogelijkheden en zoekt samen met u naar wat het beste bij u past. Vindt er geen verwijzing plaats dan volgt de tweede fase de behandelfase. De (huidige) problemen worden in kaart gebracht. Er worden relaties gelegd tussen de klachten en gebeurtenissen (zoals ingrijpende veranderingen) die hebben plaatsgevonden, zodat er bij u meer inzicht kan ontstaan in de aard van uw klachten. Tevens wordt gezocht naar het meer hanteerbaar maken van uw problemen/klachten. Soms krijgen cliënten tussen de zittingen opdrachten mee naar huis om gericht aan hun problemen te werken waardoor de effectiviteit van de begeleiding toeneemt. Op deze manier krijgen cliënten de mogelijkheid zich nieuwe vaardigheden eigen te maken. De derde fase is de afsluitingsfase: bij voldoende verbetering bespreekt de eerstelijns psycholoog met u hoe de behandeling het beste afgerond kan worden. Zo kan het prettig zijn om nog een aantal 'vinger aan de pols' zittingen met elkaar af te spreken om de kans op terugval te verkleinen.
Uit onderzoek komt naar voren dat 75% van de mensen die hulp vragen voor hun problemen baat heeft bij een kortdurende klachtgerichte behandeling door de eerstelijns psycholoog. De positieve effecten komen onder andere tot uiting in minder bezoek aan huisarts of specialist, minder medicatiegebruik, minder ziekenhuisopnames en minder uitval en ziekte op het werk. Een voorwaarde daarvoor is wel dat mensen in een vroeg stadium deze hulp vragen en niet wachten tot ze volledig zijn vastgelopen: dan duurt de behandeling vaak langer en is meer specialistische hulp vereist.